Pascal Groß, tuyển Đức và lỗ hổng chuẩn bị luân lưu ở World Cup

Trên sân, tỷ số dừng lại ở 1-1 sau 120 phút. Loạt luân lưu bắt đầu. Đến lượt thứ sáu, Joshua Kimmich — người vẫn được xem là trụ cột của đội — phải đi quanh khu vực cầu thủ để tìm người đăng ký thực hiện. Ban huấn luyện đã chốt năm cái tên từ trước. Danh sách ấy cạn. Jonathan Tah bước lên, thực hiện quả phạt đền đầu tiên trong sự nghiệp thi đấu chuyên nghiệp, và đưa bóng vọt xà ngang. Ở một góc băng ghế, Pascal Groß ngồi im. Anh từng nói rằng mình đã chuẩn bị cho đúng tình huống này. Anh không được tung vào sân.

Với người viết chuyên theo dõi các đội trẻ và những cái tên bị lãng quên, chi tiết ấy đáng dừng lại lâu hơn cả kết quả trận đấu. Nó kể về cách một tập thể chuẩn bị cho khoảnh khắc mà mọi thứ khác trở nên vô nghĩa.

Để đọc cho đúng, cần đặt sự việc vào hai đường ray chạy song song: số phận của một tiền vệ 35 tuổi ở cấp câu lạc bộ, và cuộc tái thiết của một đội tuyển vừa trải qua kỳ World Cup thất vọng.

Ở đường ray thứ nhất, Groß đang có khởi đầu tốt nhất trong màu áo Brighton. Sau năm trận tại Ngoại hạng Anh, anh ghi ba bàn và có bốn đường kiến tạo. Brighton đứng thứ ba trên bảng xếp hạng. Với một tiền vệ tuổi 35, đó là mức đóng góp thuộc nhóm cao nhất giải đấu, và khó có đội bóng nào ở nhóm dẫn đầu lại không muốn có một phương án dự phòng như vậy.

Ở đường ray thứ hai, đội tuyển Đức bước vào kỳ World Cup với Julian Nagelsmann trên băng huấn luyện. Groß chỉ chơi 17 phút tại giải, gần như chỉ đủ để xuất hiện trong biên bản trận đấu. Sau đó, Jürgen Klopp tiếp quản ghế huấn luyện trưởng, và Groß không có tên trong danh sách triệu tập đầu tiên. Anh từng khoác áo đội tuyển 19 lần và ghi một bàn.

Trong bóng đá đỉnh cao, luân lưu là một quy trình được thiết kế trước. Các đội tuyển hàng đầu thường xây dựng danh sách từ tám đến mười cầu thủ theo thứ tự ưu tiên, tập trước cả kịch bản đột tử, và phân vai rõ ai bước lên ở lượt thứ sáu, thứ bảy, thứ tám. Đức chốt năm cái tên. Khi loạt đấu vượt qua lượt thứ năm, phương án hết.

Đội tuyển Đức từng được xem là hình mẫu ở khoản này. Lịch sử các giải đấu lớn ghi lại những loạt luân lưu mà đội bóng áo trắng bước vào với vẻ mặt của người đã biết trước mình sẽ sút quả nào. Sự tự tin ấy đến từ khâu chuẩn bị. Khoảng cách giữa hình ảnh cũ và cảnh Kimmich đi tìm người ở lượt thứ sáu chính là thứ đáng để phân tích.

Một danh sách luân lưu đủ tốt không chỉ gồm những người sút giỏi nhất. Nó gồm những người chịu được việc bước lên. Các huấn luyện viên thường xếp thứ tự theo hai tiêu chí: kỹ thuật và tâm lý, và đôi khi đặt một người sút chắc chắn ở lượt thứ ba để tạo đà. Việc phân vai trước giúp loại bỏ khoảnh khắc do dự — thứ mà ở lượt đột tử có thể đắt bằng cả một giải đấu.

Đây là lỗi tổ chức, không phải lỗi luật. Luật của IFAB cho phép bất kỳ cầu thủ nào còn trên sân thực hiện lượt đột tử. Không có vi phạm nào xảy ra, và cũng sẽ không có án phạt nào. Cái thiếu là một trang giấy liệt kê tên người.

Pascal Groß thuộc mẫu cầu thủ mà các huấn luyện viên thường giữ lại chính vì những tình huống cố định. Anh là tiền vệ kiểm soát bóng, chuyên đá phạt, và ở cấp câu lạc bộ thường xuyên đảm nhận các quả phạt đền. Ở tuổi 35, anh không còn là người chạy nhiều nhất, nhưng lại là người ít mắc lỗi nhất khi bóng đặt ở điểm mười một mét.

Anh đến với đội tuyển muộn, khi đã bước qua tuổi ba mươi, và trong 19 lần khoác áo, anh ghi một bàn. Một tiền vệ chơi bằng nhịp điệu và vị trí hiếm khi được đo bằng số bàn thắng, nhưng bảng thống kê cho thấy anh luôn nằm ở nhóm dự phòng nhiều hơn là lựa chọn số một. Điều đó khiến câu chuyện ở lượt thứ sáu trở nên khó chịu hơn.

Kimmich, cầu thủ được xem là trụ cột, phải tự đi tìm người sút. Tah, một trung vệ, bước lên thực hiện quả phạt đền đầu tiên trong sự nghiệp. Giữa hai chi tiết ấy là một khoảng trống: đội tuyển Đức không có ai chịu trách nhiệm về phương án dự phòng. Một đội bóng có thể có mười một cầu thủ giỏi và vẫn thua ở lượt thứ sáu, vì khâu chuẩn bị không được tính là một phần của trận đấu.

Trong những năm theo dõi các đội trẻ, tôi từng thấy nhiều trận đấu được định đoạt theo cách tương tự. Không phải bằng một khoảnh khắc lóe sáng, mà bằng một buổi tập bị bỏ qua. Có những cầu thủ bị lãng quên — và tôi sinh ra để đào họ lên.

Khi Groß nói rằng anh đã sẵn sàng, đó không phải một lời than phiền. Anh cũng nói rằng việc không được triệu tập không phải vấn đề, và với cá nhân anh, câu chuyện đã khép lại. Thông điệp ấy mang tính xoa dịu, và nó vô hiệu hóa phần lớn tranh cãi có thể bùng lên.

Có một chi tiết khác ít được nhắc: sau loạt luân lưu, không có cuộc trao đổi nào giữa Nagelsmann và Groß. Anh chỉ biết rằng huấn luyện viên của mình khi đó cũng suy sụp. Khoảng trống giao tiếp trong một tập thể lớn thường là dấu hiệu sớm nhất của một chu kỳ đang khép lại, và nó lặp lại ở nhiều đội tuyển vừa rời giải đấu lớn.

Ở đây cần một góc nhìn ngược dòng.

Đội tuyển Đức bị loại sau trận hòa 1-1 kéo dài 120 phút. Đó là một thất bại sát nút, không phải một sự sụp đổ, và cách kể chuyện theo hướng khủng hoảng bỏ qua việc đội bóng đã chơi ngang ngửa trong phần lớn thời gian thi đấu chính thức.

Phong độ của Groß tại Brighton đang được nhìn bằng con mắt hào hứng: ba bàn, bốn kiến tạo sau năm trận. Năm trận là một mẫu quá nhỏ để khẳng định một xu hướng. Ở tuổi 35, anh đang ở đoạn dốc cuối của đường cong giá trị cầu thủ, và những tháng thăng hoa kiểu này thường trùng với giai đoạn hợp đồng hoặc gia hạn. Chưa có dữ liệu nâng cao nào được công bố để xác nhận mức đóng góp ấy bền vững qua mười trận tiếp theo.

Còn một mâu thuẫn nữa trong chính cách kể chuyện xung quanh anh. Cùng một bài báo vừa gọi việc anh bị loại khỏi danh sách là không có gì bất ngờ vì tuổi tác, vừa gọi phong độ của anh là xuất sắc. Hai mệnh đề ấy không thể cùng đúng mãi. Nếu phong độ thật sự xuất sắc, tuổi tác chỉ nên là một biến số, không phải một bản án. Còn nếu tuổi tác là bản án, thì ba bàn và bốn kiến tạo cần được đọc kèm chất lượng hệ thống của Brighton, đội đang có khởi đầu trên mức kỳ vọng.

Đối với Brighton, phong độ của Groß mang ý nghĩa kép. Nó giúp đội bóng duy trì vị trí cao trên bảng xếp hạng, đồng thời làm tăng giá trị ngắn hạn của một cầu thủ đã 35 tuổi. Với một câu lạc bộ vận hành theo mô hình mua rẻ, phát triển và bán đắt, một cầu thủ lớn tuổi đang chơi hay thường là phương án ngắn hạn hơn là khoản đầu tư dài hạn. Vị trí thứ ba sớm như hiện tại chỉ khiến các lời đề nghị bên ngoài xuất hiện sớm hơn.

Klopp tiếp quản đội tuyển Đức trong một thời điểm thuận lợi về mặt tâm lý. Một chu kỳ mới thường mở ra bằng việc ưu tiên các hồ sơ trẻ, và điều đó thu hẹp con đường trở lại của một tiền vệ 35 tuổi, bất kể phong độ ở câu lạc bộ. Nhưng chính phong độ ấy lại nuôi dưỡng câu hỏi mà giới truyền thông sẽ còn nhắc: vì sao không?

Câu hỏi đó sẽ tồn tại chừng nào Groß còn ghi bàn và kiến tạo ở Ngoại hạng Anh. Nó sẽ lắng xuống khi Brighton hụt hơi hoặc khi anh sa sút. Và nó sẽ biến mất hẳn nếu Klopp công bố một danh sách luân lưu mười cái tên.

Klopp sẽ không thiếu tài năng để lựa chọn ở chu kỳ tới. Đội tuyển Đức cần một danh sách mười cái tên được viết trước, một buổi tập luân lưu lúc mười một giờ đêm trên sân không khán giả, và một người đủ bình tĩnh bước lên khi lượt thứ sáu gọi tên. Trước khi là huyền thoại, họ từng chỉ là một cái tên trong danh sách dự bị. Cách mạng thầm lặng nhất luôn bắt đầu từ một băng ghế dự bị.