Mourinho và tờ giấy A4: Khi quyền lực tự vẽ lại chính mình

Trong phòng họp báo tại Metropolitano, Jose Mourinho đặt lên bàn một tờ giấy A4. Những dòng chữ in đen liệt kê từng quyết định của trọng tài mà ông cho là sai lầm trong trận derby Madrid. Ông không nâng giọng. Ông chỉ để tờ giấy nằm đó, giữa ánh đèn flash, như một vật chứng. Như một lời buộc tội. Như một cách nói rằng thất bại này không hoàn toàn thuộc về tôi. Mười sáu năm trước, cũng tại Madrid, Mourinho từng làm điều tương tự. Sau một trận thua trước Sevilla, ông công bố danh sách dài những sai lầm của trọng tài. Người ta gọi đó là hành động của một kẻ thách thức. Bây giờ, cùng một cử chỉ, cùng một tờ giấy, người ta gọi nó bằng một cái tên khác: sự lặp lại. Có những câu chuyện không bắt đầu từ bàn thắng, mà từ băng ghế dự bị nơi người ta lần đầu lắng nghe. Nhưng cũng có những câu chuyện bắt đầu từ một tờ giấy, nơi người ta lần cuối cùng cố gắng để được lắng nghe. Ngày 26 tháng 10 đang đến gần. Một trận Clásico tại Camp Nou. Barcelona dẫn đầu La Liga với khoảng cách sáu điểm sau bảy vòng. Real Madrid của Mourinho đứng thứ tư. Bảy trận là một mẫu số nhỏ, nhưng người ta đã bắt đầu viết về một cuộc khủng hoảng. Florentino Pérez chưa bao giờ thực sự từ bỏ Mourinho. Mùa hè này, ông đưa người cũ trở lại ghế huấn luyện viên. Đội hình được đánh giá là giàu ngôi sao bậc nhất châu Âu: Mbappé, Vinícius, Bellingham, Tchouaméni, Valverde. Một dải ngân hà mới, nhưng dải ngân hà ấy đang lạc lối. Câu hỏi không phải là họ có đủ tài năng hay không. Câu hỏi là liệu tài năng ấy có được đặt đúng chỗ hay không. Tôi theo dõi trận derby ấy từ một quán cà phê nhỏ ở Đà Nẵng. Đồng hồ điểm ba giờ sáng. Trên màn hình, Real Madrid cầm bóng nhiều hơn nhưng không biết làm gì với nó. Mbappé nhận bóng ở cánh trái, rê một nhịp, rồi mất bóng. Vinícius cũng ở đó, cùng một vùng không gian, cùng một nhu cầu được chạm bóng. Hai người họ như hai nghệ sĩ cùng muốn đứng ở một vị trí trên sân khấu, và sân khấu thì không đủ chỗ cho cả hai. Tôi từng viết một điều đúng theo cách của mình, rồi học nó sai theo cách của thế giới. Có lẽ Mourinho cũng vậy. Vấn đề đầu tiên nằm ở tuyến giữa. Tchouaméni và Valverde là một cặp tiền vệ trung tâm giàu năng lượng, giàu sức mạnh, nhưng nghèo khả năng kiến tạo. Không có một đường chuyền xuyên tuyến, không có một pha đổi hướng đột ngột, không có một nhịp điệu khác biệt. Bóng được luân chuyển an toàn, rồi dừng lại. Và khi bóng dừng lại, giải pháp duy nhất còn lại là đưa bóng cho Mbappé và hy vọng. Đó là một lối chơi có thể mô tả bằng một câu duy nhất: chuyền cho Mbappé. Một đội bóng lớn không thể tồn tại bằng một câu. Hàng thủ đối phương chỉ cần kèm chặt một người, bịt một vùng không gian, và toàn bộ hệ thống tấn công sụp đổ. Không có phương án dự phòng, không có con đường thứ hai để tiến lên. Khi đối thủ chơi khối phòng ngự thấp và đông người, Real Madrid trở nên bất lực một cách có hệ thống. Đằng sau Mbappé và Vinícius, Bellingham phải lùi sâu để nhận bóng. Đây là một nghịch lý. Một tiền vệ tấn công xuất sắc ở vị trí số 10 lại phải đóng vai người vận chuyển bóng từ tuyến dưới. Anh lùi về, nhận bóng, xoay người, rồi lại chạy lên. Khoảng cách giữa hàng tiền vệ và hàng công ngày càng rộng ra, và không ai lấp được khoảng trống ấy. Bellingham chơi ở nơi anh không nên ở, để bù đắp cho một khoảng trống không ai tạo ra. Vấn đề thứ hai nằm ở hàng thủ. Cặp trung vệ Konaté và Huijsen là một sự kết hợp chưa được kiểm chứng. Huijsen còn trẻ, và trong trận derby, cậu bị đuổi khỏi sân. Konaté không đủ khả năng bù đắp cho những sai lầm của người đá cặp. Khi hàng công không gây áp lực, hàng thủ phải lùi sâu hơn. Khi hàng thủ lùi sâu hơn, khoảng cách giữa các tuyến lại càng lớn. Một vòng xoáy không lối thoát. Vấn đề thứ ba, và có lẽ là nghiêm trọng nhất, nằm ở thái độ của các ngôi sao. Các tiền đạo không pressing. Họ không di chuyển không bóng. Họ chờ đợi. Trong bóng đá hiện đại, một đội bóng không thể phòng ngự từ xa nếu hàng công không chịu chạy. Và khi hàng công không chịu chạy, áp lực dồn lên hàng tiền vệ, rồi lên hàng thủ, rồi lên thủ môn. Một hệ thống phòng ngự bắt đầu từ người chơi cao nhất trên sân, không phải từ trung vệ. Ở Real Madrid hiện tại, hệ thống ấy bắt đầu từ nơi mà không ai muốn bắt đầu. Trong đêm dài nhất, tôi học cách nghe tiếng thở của khán đài trống. Ở Metropolitano, khán đài không trống. Nhưng tiếng thở ấy vẫn ở đó, trong cách các cầu thủ Real Madrid bước đi sau tiếng còi mãn cuộc. Trong cách Mbappé và Vinícius nhìn nhau mà không nói gì. Trong cách Mourinho gấp tờ giấy A4 lại, chậm rãi, như thể nó là thứ duy nhất ông còn kiểm soát được. Có một điều dễ bị bỏ qua trong câu chuyện này. Mourinho không phải là người duy nhất chịu trách nhiệm. Nhưng ông là người duy nhất có thể bị thay thế dễ dàng nhất. Những lá thăm chiến thuật của ông không còn gây bất ngờ. Các huấn luyện viên đối phương đã đọc vị được ông từ lâu. Nhưng điều đáng nói hơn là cách ông phản ứng: thay vì thay đổi, ông tìm cách chuyển hướng sự chú ý. Tờ giấy A4 không phải là một lập luận. Đó là một chiến lược truyền thông. Trong quá khứ, chiến lược ấy từng mua cho Mourinho hai đến bốn trận đấu. Nhưng bây giờ, khi các phương tiện truyền thông đã quá quen với chiêu trò này, nó chỉ làm trầm trọng thêm hình ảnh về một người đàn ông đang mất dần quyền kiểm soát. Ba tờ báo lớn của Tây Ban Nha — AS, Radio MARCA, MARCA — cùng lúc đưa ra những bài phân tích chỉ trích. Khi ba tòa soạn độc lập hội tụ về một hướng, đó không chỉ là ý kiến. Đó là một tín hiệu. Real Madrid đã phản ứng bằng cách công bố một bản báo cáo trận đấu với tiêu đề: "Màn trình diễn tệ hại của trọng tài đã định đoạt trận derby." Đây không còn là phản ứng của một cá nhân. Đây là phản ứng của một tổ chức. Nhưng có một sự thật khác cần được đặt lên bàn. Bảy trận. Chỉ bảy trận. Mọi phân tích đều dựa trên một mẫu số nhỏ đến mức khó có thể kết luận bất cứ điều gì. Nếu trận Clásico ngày 26 tháng 10 kết thúc có lợi cho Real Madrid, toàn bộ câu chuyện sẽ thay đổi. Một chiến thắng tại Camp Nou có thể xóa sạch những nghi ngờ, ít nhất là trong vài tuần. Đó là bản chất của bóng đá hiện đại. Thời gian không còn đủ dài để đánh giá một dự án. Thời gian chỉ đủ dài để đánh giá một trận đấu. Tôi không đứng giữa sân. Tôi đứng nơi ranh giới bắt đầu hình dung. Và từ nơi ấy, tôi thấy một điều khác. Câu chuyện của Mourinho không chỉ là câu chuyện về một huấn luyện viên. Đó là câu chuyện về một hệ thống bóng đá đã thay đổi nhanh hơn một con người. Bóng đá hiện đại đòi hỏi sự linh hoạt liên tục, khả năng thích ứng từng trận, từng hiệp, từng phút. Nó không còn chỗ cho những triết lý cố định, những công thức bất biến. Mourinho từng là người tiên phong của một thời đại. Nhưng thời đại ấy đã đi qua. Có một chi tiết nhỏ trong trận derby khiến tôi nghĩ mãi. Sau khi Huijsen bị đuổi khỏi sân, Mourinho không thay đổi hệ thống. Ông giữ nguyên sơ đồ, giữ nguyên con người, giữ nguyên cách tiếp cận. Ông đặt cược vào việc trọng tài sẽ thay đổi cục diện. Ông đặt cược vào may mắn. Một huấn luyện viên từng nổi tiếng với khả năng phân tích đối thủ giờ đây đặt cược vào những thứ không thuộc về mình. Người ta thống kê bàn thắng. Tôi thu thập những lần họ gục ngã và đứng dậy. Và đôi khi, tôi nhìn thấy một người đàn ông 60 tuổi, đứng trước hàng chục máy quay, cầm một tờ giấy trên tay, cố gắng thuyết phục thế giới rằng ông không phải là nguyên nhân của mọi thứ. Đó không phải là hình ảnh của sự kiêu ngạo. Đó là hình ảnh của sự cô đơn. Vậy điều gì sẽ xảy ra sau ngày 26 tháng 10? Không ai biết. Nhưng có một điều chắc chắn: trận Clásico sẽ không quyết định tương lai của Mourinho. Nó chỉ là một điểm dừng trên con đường mà ông đã bước đi trong suốt nhiều năm. Một con đường nơi người ta học cách đứng một mình, ngay cả khi không còn ai lắng nghe. Bóng đá không quên những người từng làm nên lịch sử. Nhưng bóng đá cũng không ngừng lại vì họ. Nó tiếp tục chạy về phía trước, và những người không kịp bắt nhịp sẽ phải học cách trở thành người quan sát lại. Có lẽ, sau tất cả, Mourinho đã đúng khi in tờ giấy A4 ấy. Ông chỉ sai ở một điều: ông nghĩ rằng người ta sẽ đọc nó. Nhưng trong bóng đá hiện đại, người ta không đọc bảng chữ cái. Người ta đọc bảng tỉ số.